De geboorte van Krewerder Baksteen

Metselwerk is kwetsbaar voor aardbevingen. Een muur, hoe sterk ook, kan scheuren door schokken en trillingen. Toch kan Krewerd niet zonder de kenmerkende rode Groninger Baksteen, ook niet als straks de versterkingsoperatie begint. Onze eigen huisarchitect Fons Verheijen bedacht een oplossing: een steen met een haakconstructie. Het is een bijzonder verhaal: de geboorte van Krewerder Baksteen!

Fons vertelt:

,,Begin volgend jaar zullen de woningen in Krewerd worden beoordeeld op hun aardbevingsbestendigheid. In het kader van het Experiment Krewerd zullen architecten samen met de bewoners de constructieve adviezen vertalen in plannen. Die zullen ook gericht zijn op energietransitie en het toekomstgericht maken van de woningen.

Nu is nog niet bekend of er ook huizen nieuw gebouwd moeten worden, maar als dat het geval is, zullen de plannen zo ontworpen worden dat ze het dorp vernieuwen maar ook het dorp vertrouwd laten. Binnen het dorpsplan, waar Krewerd aan werkt, wordt ook gezocht naar het dorps-DNA: wat maakt Krewerd Krewerd?”

Vertrouwd

,,De gebouwen in Krewerd zijn in metselwerk opgetrokken, dat is het vertrouwde beeld. De bewoners houden van en zijn trots op hun Groninger rode baksteen. Echter als er nieuwe aardbevingbestendige woningen moeten worden gebouwd, is metselwerk wel het slechtste wat je kunt voorstellen. Metselwerk kan druk goed verdragen, het is daar sterk in, maar bij trek scheurt het direct. Aardbevingen kenmerken zicht door snelle wisselingen van trek en druk.

Dat stelt ons dus voor een dillemma. Een muur van rode Groninger steen zit in het DNA van Krewerd, bepaald door het verleden, de traditie, de herkenbaarheid, het thuiskomen. Maar technisch is dat de slechtste optie om nu toe te passen.

Daarom ben ik op zoek gegaan naar oplossingen. Het gebruik van van geplakte steenstrips, elders al toegepast, verwerp ik als kitsch en goedkoop behang. Je wekt daarmee een emotie op, met iets wat niet waar is. Ik zocht een echte oplossing van baksteen.”

Een steen met een haak

,,Ik zocht een manier om de rode bakstenen los te stapelen, zonder specie of lijm. Door de losse stapeling zijn eigenlijk overal de scheuren al gemaakt en blijft de muur ongeschonden bij een aardbeving, mits de stenen maar op hun plaats blijven.

Aardbevingbestendige nieuwbouw maak je met hout- of staalskeletbouw. Het skelet wordt aan de binnen en buitenzijde voorzien van bouwplaten met isolatie ertussen. Aan de buitenzijde moet nog een regenhuid komen. Als die regenhuid van rode losse bakstenen is, moeten de stenen door de wand van de skeletbouw worden vastgehouden. Zo kwam ik op het idee om een steen te ontwerpen met een in de vorm meegebakken haak. De stenen kunnen gehaakt worden op beugels op de skeletbouwwand. Door de steen zo vorm te geven dat er een schaduwrandje onder komt, ontstaat het vertrouwde beeld van metselwerk op een geheel andere, maar waarachtige manier. Anders, maar ook vertrouwd.”

Krewerder baksteen

Prototype

,,Met dit idee ben ik naar de enige overgebleven Groninger baksteenfabriek Strating in Oude Pekela gegaan. Het is een hele grote efficiënte fabriek. Met directeur Marten Strating spraken we af dat we eerst verder experimenteren samen met het kleinere bedrijf Dijkstra Kleiwaren in Sneek.

Daar hebben we – Tiemen Anema, een jonge net afgestudeerde architect en ik – de steen verder op papier ontwikkeld. Rekening houdend met de productiemogelijkheden en het idee de stenen zichzelf te laten dragen (waar steen juist zo goed in is). De haak dient alleen om de stenen op hun plaats te houden.

 

Krewerder baksteen

 

Dijkstra Kleiwaren liet een stalen mal maken. Ik bestelde van dit prototype 100 stenen. Door de mal werd de klei geperst, de stenen werden in de juiste maat gesneden, gedroogd en uiteindelijk gebakken. Let op: de kleur van de uiteindelijke steen wordt nog roder en meer genuanceerd!”

Luuks wandmodel

,,Toen de stenen gebakken waren, maakten we ons op om een proefwand met ophangbeugels te maken. Maar Luuk van Schaick, een van de bewoners van Krewerd, bouwkundige, was ons gelukkig voor. Hij zag de partij stenen die naar Krewerd was gestuurd en maakte direct een wandmodel.

Dit model van een houtskeletgebouw, met de ophangbeugels voor de stenen, geeft een goed beeld van de nieuwe muur van `Krewerder Baksteen’. De schaduwranden onder de afzonderlijke stenen wekken het vertrouwde beeld van een metselmuur op, maar toch op een eigen nieuwe manier.

Ik maakte me aanvankelijk nog zorgen over de stootvoegen die misschien, aaneengesloten, niet goed zichtbaar zouden zijn. Maar in het proefmodel van Luuk blijkt dat prima te gaan. We gaan nu door met het vervolmaken van het ophangsyteem. Op naar de versterking van Krewerd, een versterking in eigen Krewerder Baksteen.”

 

Krewerder baksteen

 

❤️ van Nederland in Krewerd

https://www.hartvannederland.nl/nieuws/2019/revolutionaire-baksteen-maakt-gronings-dorp-aardbevingsbestendig/

Krewerd was in het programma te zien vanuit de lucht. Er werden opnamen gemaakt met een drone.

Ook waren de televisiemakers te gast in de woning van Bert en Ineke, die vertelden over de ernstige gevolgen van de aardbevingen.

In Kredo gaf Fons Verheijen een toelichting op Experiment Krewerd. Hij toonde bovendien een bijzondere uitvinding: de `Krewerder Baksteen’. Dit is een aardbevingbestendige baksteen met een haak; waarvan het prototype ook te zien is in Kredo.

RTV Noord en het Dagblad

RTV Noord had ook een prachtig verhaal over de Krewerder baksteen: https://www.rtvnoord.nl/nieuws/216659/Architect-ontwerpt-bevingsbestendige-baksteen-voor-Krewerd-Het-werkt-het-klopt.

En het Dagblad van het Noorden bracht een artikel over het onderwerp: https://www.dvhn.nl/groningen/Nieuwe-Krewerder-baksteen-is-aardbevingsbestendig-25127379.html.

Kortom: Krewerd staat weer eens in de schijnwerpers. Met als doel dat ons project de komende tijd de wind in de zeilen houdt.

Wat maakt Experiment Krewerd nou bijzonder?

Ambtelijke molens draaien langzaam. Het heeft veel tijd en overredingskracht gekost om Experiment Krewerd geaccepteerd en erkend te krijgen als een `pilot’. We gaan binnenkort beginnen. Toch moet er in gesprekken met bestuurders en ambtenaren geregeld opnieuw worden betoogd wat ons project nu eigenlijk zo bijzonder en belangrijk maakt.

Onze adviseur Fons Verheijen legt het daarom nog maar eens helder uit:

,,,Al zeven jaar wordt er in Groningen gesteggeld, komen er geen projecten probleemloos van de grond en worden bewoners tot wanhoop gedreven. Experiment Krewerd wil de opgedrongen aardbevingsproblematiek positief ombuigen tot een kans. Wij willen de versterkingsoperatie en de energie transitie als aanleiding nemen om het dorp in één keer toekomstbestendig te maken.’’

Klein en overzichtelijk

,,Juist als klein overzichtelijk dorp wil Krewerd proefobject zijn om aan te tonen dat dingen op een andere, betere manier wél van de grond kunnen komen. Met als gevolg dat inwoners trots en tevreden zijn. Dat is nu in het aardbevingsgebied volstrekt niet het geval. Het kleine en overzichtelijke van Krewerd zorgt ervoor dat experimenten hier snel tot resultaten kunnen komen. Onze ervaringen kunnen straks meteen worden gedeeld, ten gunste van het hele aardbevingsgebied.”

Experiment Krewerd bevat de volgende innovaties:

  • Een bottom-up aanpak: de bewoners doen het zelf.

  • Een versnelde versterkingsaanpak: engineering judgement.

  • Bewoners worden bijgestaan door eigen architecten: zij garanderen ontwerpkwaliteit en deskundige onafhankelijkheid.

  • Energietransitie op dorpsniveau.

  • Versterking, dorpsvernieuwing en energietransitie in één onlosmakelijk proces.

Krewerd wordt een voorbeeld voor het hele Groningse aardbevingsgebied. Power to the people!

Fons Verheijen

Hoe kies ik mijn eigen architect?

Kies uw eigen architect

Het is tijd dat de bewoners van Krewerd hun eigen architecten kiezen. Hoe gaan we dat doen? 

Fons legt uit:

,,De kogel is door de kerk, het Experiment Krewerd komt uit de startblokken. In het voorjaar worden de huizen door constructeurs beoordeeld of ze veilig zijn, uw architecten gaan dan samen met u plannen maken, om uw huis veiliger te maken, energieneutraal en toekomstbestendig.

De normale gang bij de versterkingsoperatie is, dat de bewoners met vertegenwoordigers van de NCG, constructeurs en aannemers aan de keukentafel zitten. Die leggen dan uit wat er aan de woning gedaan moet worden. Het zijn allemaal deskundigen die niet ú, maar de NAM of de overheid als opdrachtgever hebben.

In Krewerd doen wij het anders. Bij de keukentafelgesprekken bent u straks óók deskundig, want u heeft uw eigen deskundige architect naast u. Uw architect gaat met u uw plannen maken. Dat kunnen zij beter dan de constructeur of een aannemer. Want een architect kruipt in uw huid, en ontwerpt wat u wil. Hij is onafhankelijk, hij heeft maar één opdrachtgever en dat bent u. De architect kijkt ook hoe een plan goed past in Krewerd als geheel, het dorps-DNA.

Financiële vergoeding

Voor elk huis dat versterkt moet worden, stelt de NCG 5000 euro ter beschikking. U krijgt dit geld om daarmee uw architect te betalen. Zo wordt u de opdrachtgever, en niet de NCG, de NAM, of de overheid.

Voor de vergoeding gaat de architect met u een Voorlopig Ontwerp maken, met begroting.

In deze begroting staan alle kosten die nodig zijn om de plannen uit te voeren (bouwkosten, architectenkosten om de tekeningen verder af te maken, de aanbesteding onder aannemers, toezicht op de bouw en toezicht bij de oplevering, zodat u ook precies krijgt wat afgesproken is, eventuele verhuiskosten enz. enz.).

Als de plannen door de Gemeente Delfzijl en de NCG worden goedgekeurd, komt het budget vrij en kunnen we overgaan tot de uitvoering van de plannen. Op de bewonersavond van 10 december zullen we dit verder uitleggen.

Met wie ga ik in zee?

Vanwege de voortgang is het nu tijd dat u (uiteraard als u dat wilt) uw keuze gaat maken met welke architect u in zee wilt gaan. Deze keuze is belangrijk: u moet vertrouwen hebben in de architect, er moet een klik zijn, en u moet u thuis voelen bij de ontwerpen die hij maakt.

Op deze website introduceren Groninger architecten zich. Bovenaan de voorpagina (home) staat het `knopje’ Architecten. Klik dit aan en u kunt zich oriënteren op het aanbod. Als u een bepaalde architect ziet zitten, dan kunt u een gesprek aan gaan. Wilt u een andere architect, dan kan dat ook, het is immers uw keuze. Bekijk wat ze schrijven en bestudeer hun reeds gemaakte ontwerpen op hun website.

Wilt u geholpen worden met het maken van uw keuze? Vraag het aan een van de bestuursleden van de Dorpscoöperatie. Zij kunnen dit regelen! 

Al een aanbod van 25 architecten op deze site

Architecten kunnen voor meer informatie contact opnemen met Fons Verheijen: tel: (06) 51 22 59 95

Fons Verheijen heeft op dinsdag 10 december tijdens de bewonersbijeenkomst uitgelegd hoe de inwoners hun eigen architect kunnen kiezen. Zij worden vervolgens met elkaar in contact gebracht en aan elkaar gekoppeld.

Na het besluit van de NCG om Krewerd als `pilot’ aan te wijzen in de versterkingsoperatie, heeft Fons Verheijen de Groningse architectengemeenschap uitgenodigd om zich aan te melden. In korte tijd hebben al 25 individuele architecten en bureau’s dit gedaan.

Een van de uitgangspunten van ons unieke project is immers dat  de inwoners zelf bepalen hoe ze hun huizen toekomstbestendig willen maken. Ze laten zich daarbij adviseren en ondersteunen door deskundigen; architecten dus.

Kies uw eigen architect op de website

Meer informatie over de architecten is bovenaan de voorpagina van de website te vinden, door de button Architecten aan te klikken. Zij stellen zich graag aan u voor:

Ane Melein (Melein Architectuur), Jan Arend Mulder, Herwin Dietvorst, Peter Oterdoorn, Francine Neerhof Oving, Derk Flikkema (BureauNoordeloos), René Wubs, Siert Helder, Peter Zomerdijk, Erik Smid, Dianne Maas, Anton Visser, +PEIL, Joyce Kuiken, MAD Architecten, Pim Benus, Vector-i, MX13, Dennis Hofstee, Sandra Grabs, Fokko van der Veen (Kwint architecten), Arnold Venema (Vdp Architecten), Peter de Boer (pdb|design), Reinier de Gooijer, Johan de Groot (LYVR architecten).

De komende dagen en weken wordt de lijst ongetwijfeld nog langer.

Groninger Gasberaad wil aanpak Krewerd voor het totale aardbevingsgebied

De aanpak van Experiment Krewerd moet worden uitgerold over het totale Groninger aardbevingsgebied. Dat vindt het Groninger Gasberaad.

In een open brief aan de ministeries van Economische Zaken, Binnenlandse Zaken en de Tweede Kamer, ventileert het Groninger Gasberaad haar ergernis over het verloop van de versterkingsoperatie: ,,De huidige aanpak is failliet.’’

Het Groninger Gasberaad omarmt de aanpak in Krewerd, waar het dorp de komende tijd in zijn geheel veilig, energieneutraal en toekomstbestendig wordt gemaakt. De door de inwoners gekozen benadering heeft onlangs de `pilotstatus’ gekregen van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG).

Het Groninger Gasberaad is enthousiast over Experiment Krewerd: ,,Wij hoopten en hadden misschien verwacht dat het ministerie van Binnenlandse Zaken juist deze beweging voor het hele gebied zou faciliteren en stimuleren. In ondersteuning, begeleiding regelgeving en eventueel budget. Dat de aanpak in Krewerd de basis voor de publieke hersteloperatie zou worden. Beginnen met een pilot, maar met de bedoeling hiervan te leren en de aanpak verder door te ontwikkelen tot een generieke aanpak om Groningen toekomstbestendig te maken.’’

Lees hier de volledige brief

Topambtenaren onder de indruk van Experiment Krewerd

Een delegatie topambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft deze week een bezoek gebracht aan Krewerd.  Dit departement heeft onlangs de zeggenschap over de versterkingsoperatie overgenomen van het ministerie van Economische Zaken. De gasten waren zeer gecharmeerd van Experiment Krewerd.

Tom Roggema doet verslag:

Namens het bestuur van de Dorpscoöperatie hebben Guus en ik deze week, samen met Hilde Hoekstra van de Vereniging Groninger Dorpen, een delegatie hoge ambtenaren van het Ministerie Binnenlandse Zaken informeel ontvangen in Kredo.

Het ging om Roelien Kamminga, directeur versterken en perspectief en Chris Kuijpers, directeur-generaal Bestuur, Ruimte en Wonen. Ze werden ondersteund door Roos Beek, beleidsmedewerker van de programmadirectie in Groningen.

We hebben de delegatie uitleg gegeven over het Experiment Krewerd: wat we tot nu toe hebben gedaan, wat we al hebben bereikt en over onze wensen. We hebben benadrukt dat we de versterking zien als een grote kans voor dorpsvernieuwing in de ruimste zin van het woord.

Ook hebben we er voor gepleit dat de Rijksoverheid een flinke som geld beschikbaar stelt waarmee het dorp zelf de operatie kan uitvoeren: ,,We kunnen het zelf wel.” De gasten waren zeer geïnteresseerd in onze ideeën over bestuurlijke vernieuwing, waarbij de inwoners zelf aan de touwtjes trekken.

Directeur-generaal Chris Kuijpers erkent dat er in Krewerd, maar in feite in ieder dorp, heel veel ervaring en kennis aanwezig is, die gebruikt kan worden voor structurele en sociale vernieuwing. We hebben afgesproken dat we hem intensief op de hoogte houden van de voortgang en dat we hem zo nodig persoonlijk mogen benaderen als we hulp nodig hebben.

Na de ontvangst in Kredo zijn we nog even naar het huis van Bert en Ineke de Boer geweest om te laten zien wat de aardbevingen concreet betekenen voor inwoners. Onze gasten waren erg onder de indruk van de schade aan het huis en van de `institutionele onwil’ van de betrokken overheden om dit soort problemen op te lossen. De directeur-generaal heeft aan Bert toegezegd dat hij voor zijn specifieke situatie actie gaat ondernemen.

Tot zover,

Met vriendelijke groet,

Tom Roggema

Architecten melden zich aan voor Experiment Krewerd

Nu Experiment Krewerd groen licht heeft gekregen om de versterkingsoperatie en vernieuwing van het dorp te beginnen, is ook het moment aangebroken om de hulp in te roepen van de architectengemeenschap in onze provincie. Dat is immers een van de uitgangspunten van ons unieke project: de inwoners bepalen zelf hoe ze hun huizen toekomstbestendig willen maken, maar laten zich daarbij adviseren en ondersteunen door deskundigen.

Meteen na het besluit van de NCG om Krewerd als `pilot’ aan te wijzen in de versterkingsoperatie, heeft Fons Verheijen de Groningse architectengemeenschap uitgenodigd om zich aan te melden. Al binnen enkele werkdagen hebben veertien individuele architecten en bureau’s dit gedaan: Melein Architectuur, Jan Arend Mulder, Herwin Dietvorst, Peter Oterdoorn, Francine Neerhof Oving, BureauNoordeloos, René Wubs, Siert Helder, Peter Zomerdijk, Erik Smid, Dianne Maas, Anton Visser, +PEIL en Joyce Kuiken. Meer informatie over deze architecten is bovenaan de voorpagina van de website te vinden, door de button Architecten aan te klikken. Zij stellen zich graag aan u voor.

De komende dagen en weken wordt de lijst ongetwijfeld langer. Binnenkort wordt door Fons Verheijen tijdens een bewonersbijeenkomst uitgelegd hoe de inwoners hun eigen architect kunnen kiezen. Zij worden vervolgens met elkaar in contact gebracht en aan elkaar gekoppeld.

 

Felicitaties stromen binnen

De erkenning van Experiment Krewerd als een `pilot’ in aardbevingsgebied, maakt enthousiaste reacties los. Kranten en radio en tv maken er melding van.

Bij het bestuur van de Dorpscoöperatie stromen de felicitaties binnen. Uit dorpen in de omgeving, maar ook vanuit Den Haag. Zo reageerden de Tweede Kamerleden Henk Nijboer (PvdA) en Sandra Beckerman (SP) met een gelukwens.

Ook vanuit het Atelier van de Rijksbouwmeester werd enthousiast gereageerd. Rijksbouwmeester Floris Alkemade spreekt van een ,,bijzondere en veelbelovende prestatie van een klein dorp.”

Onze adviseur Fons Verheijen heeft de architecten in de provincie Groningen vanmiddag gelijk opgeroepen om zich aan te melden voor deelname aan Experiment Krewerd. Fons verwacht dat we spoedig kunnen beginnen met het koppelen van inwoners aan architecten.

Groot nieuws: De kogel is door de kerk voor Experiment Krewerd!

NCG erkent ons dorp als pilot

Krewerd wordt als eerste dorp in het aardbevingsgebied in zijn geheel veilig, energieneutraal en toekomstbestendig gemaakt. Nationaal Coördinator Groningen (NCG) heeft onze unieke, door de inwoners zelf gekozen aanpak geaccepteerd. Krewerd wordt erkend als `pilot’ in het kader van kader van het sneller beoordelen van de veiligheid van woningen bij aardbevingen.

De beperkte omvang en overzichtelijkheid van ons wierdedorp, met ruim veertig huizen en tachtig inwoners, leent zich bij uitstek voor een experimentele benadering. De resultaten en ervaringen die tijdens de pilot worden opgedaan, kunnen als voorbeeld dienen voor het totale aardbevingsgebied.

Krewerd kan nu aan de versterkingsoperatie beginnen. Van bijna alle huizen zijn inmiddels de technische opnames gedaan. Met de instemming van NCG staat niets een snelle beoordeling nog in de weg.

Ons dorp heeft bovendien een eigen, bijzondere aanpak gekozen. Uitgangspunten hiervan zijn:

• `Engineering judgement’: snellere beoordeling van de huizen door constructeurs, die veiligheid garanderen.

• Ieder huishouden neemt een eigen onafhankelijke architect in de arm. Dit verzekert de inwoners bij verbouw of het bouwen van een nieuwe woning van professionele ondersteuning en ontwerpkwaliteit.

• De zeggenschap ligt volledig in het dorp zelf. De inwoners van Krewerd hebben zich verenigd in een Dorpscoöperatie, waarvan het bestuur de regie voert over de operatie. Voormalig wethouder Willem Smink van Groningen is onafhankelijk voorzitter van de Dorpscoöperatie.

• Een integrale aanpak van het dorp. De versterking van de huizen wordt tegelijk en in samenhang uitgevoerd. De huizen in Krewerd, maar ook het dorp als geheel worden toekomstbestendig gemaakt,. Hierbij is ook aandacht is voor aspecten als dorpsvernieuwing, sociale vernieuwing en energietransitie.

• Krewerd ontwikkelt hiervoor een dorpsplan. Hierin wordt optimaal rekening gehouden met de wensen van de inwoners en het `DNA’ van het dorp. Er is oog voor de mensen en voor de kwaliteit en sociale structuur van het dorp.

• Het dorpsplan komt tot stand met ondersteuning van deskundigen; een stedenbouwkundige, een landschapsarchitect, een cultuurhistoricus, een socioloog en een energiedeskundige.

Als dorp hebben we twee jaar lang geijverd voor een pilot-status in het aardbevingsgebied. Burgemeester Gerard Beukema van de gemeente Delfzijl spreekt van een belangrijk moment. ,,De inwoners van Krewerd willen graag aantonen dat de versterkingsoperatie efficiënter, sneller, transparanter, kwalitatief hoogwaardiger en goedkoper kan. Daarom heeft ook de gemeente zich hier sterk voor gemaakt. Ik heb er vertrouwen in dat Krewerd de hoge ambities waar kan maken. Ik geloof dat het dorp daartoe heel goed in staat is.’’